Хезмәт

Пичи дырыз Можгаын ортчиз

Можга «ТНТ» таӵе юан сётэ. «Удмуртилэн ӧвӧл аслаз космонавтэз, озьы ке но одӥгез космонавт Удмуртиез кыкетӥ вордскем интыеныз лыдъя. Можгаын вордскемын солэн анаез но вуоно космонавт котькуд гужемез татын ортчытъялля. Кин со?

Нимъёс: Владислав Волков, Юрий Гагарин, Светлана Савицкая, Талгат Мусабаев». Кудӥз меда? Юрий Гагарин но Владислав Волков быремын, Светлана Савицкая маршаллэн нылыз Можгаын уз улы. Кыле на Талгат Мусабаев. Интернет вотэсбаме пырыса эскероно кари. Зэм, Талгат Мусабаев вылэм со. Уг вунэты со пичи дырзэ ортчытэм Можгаез. Нош Можга калык данъяське космонавтэн.

7 толшоре 1951 арын Мусабаевъёслэн семьяязы пизы вордске, солы Советской Союзысь кык пол геройлэсь Талгат Бегельдинов лётчиклэсь нимзэ сёто. Озьы Талгатлэн кизилиос доры сюресэз вордскеменыз нялтас кутске. Уло соос Алматылы матысь Каргалы посёлокын. Солэн анаез, Салиха Миндубаева, будэ удмурт музъем вылын, дышетске Можгаысь 1 номеро школаын. 1943 арын, Ижевскысь мединститутэз йылпумъяса, Сталинград фронтэ шеде. Отысен Амангельды Мусабаевен пумиське, вуоно космонавтлэн атаеныз. Салиха врач луыса ужа, нош картэз — газетлэн корреспондентэз...

Котькуд гужем Талгатэз Можгае ӵужанаез-ӵужатаез доры кельтылӥзы. Талгат пичиысен ик лётчик луон сярысь малпа. Вань та югыт малпанзэ зол юнматэ Юрий Гагаринлэн космосэ лобемез. «Со дырысен мон юн тодӥ, одно ик космонавт луо шуыса», — тодаз вае космонавт. 33 арскын малпанэз быдэсме.

Талгат, дас аресъем пияш, тодӥз ни: паськыт тодонъёстэк, юн тазалыктэк космонавтикаын номыр каронэз. Капчи атлетика, уян, футбол, бокс — ваньзэ школаын тодматскиз, экскериз. Но спорт школаын быгатонлыкъёссэ волятӥз. 10-тӥ классын дышетскыкуз, Талгат Мусабаев СССР-ысь спортъя мастере кандидатлэсь нормазэ быдэстэ. Соин ӵош Алматыысь пинал техникъёслэн станциязы самолёт модельёсын выре. Школаез йылпумъякуз, солэн авиамоделизмен нырысетӥ разрядэз вал ни. 1968 арын Мусабаев Ригаысь граждан авиацияя инженерной институтэ пыре. Ригаын дышетскыкуз, тол каникулъёсы Можгае вуылэ. Авиацияя инженер дипломен егит ӧнерчи Алматыысь ДОСААФ аэроклубын ужаны кутске. 1978 арын, Казах егитъёс пӧлын нырысетӥ луыса, вылӥ пилотажъя СССР-ысь спортъя мастер луэ. 1983-1984 аръёсы — СССР-лэн чемпионэз. 1986 арысен космонавтъёслэн отрядазы пыриськыны дасяське, куинь арскын сое отчы куто. Ньыль ар ӵоже дасяськемез бере, Талгат Мусабаев нырысьсэ космосэ бортинженер луыса 1994 арын лобе. Космосын 126 нунал ортчытэ. Кык пол корабльысь пота, отын 11 час «прогулка» каре, секытэсь авария учыръёсты тупатъяно луылэ. Нырысьсэ космосысен казах кырӟан чузъяське, сое быдэстэ Талгат Мусабаев. Тазалыкезъя юн бере, Мусабаев капчиен ортчытэ нырысетӥ лобонзэ. 1995 арын анаеныз, ӵыжы-выжыосыныз, пинал дыр эшъёсыныз пумиськыны Можгае вуылэ. Ма быдӟа шумпотон вал соку!

Талгатлэн кыкетӥзэ космосэ лобонэз 1998 арын 208 нуналъем луэ. Таяз ини корабльлэн командирез луыса. Татын ик луэ Франциысь но США-ысь экипаж. Космосэ 11 пол потало, ваньмыз 30 часлэсь трос. Одӥгез кыстӥськем 5 час 26 минут. Пеймыт, 140 градус кезьыт, секытэсь скафандръёсын пукто шунды батареяосты. Куинетӥ ползэ лобе 2001 арын. Таиз вунонтэм экипажын американской туристлэн, миллионер Денис Титолэн луэмез.

Али Талгат Амангельдиевич Казахстан Президентлэн Нурсултан Назарбаевлэн кенешчиез (советникез).

Берлозэ Талгат Амангельдиевич Можгае 2005 арын бигер Сабантуе лыктэ. Мыло-кыдо пумитало сое та бадӟым праздникын. Калык азьын ӵужмуртэныз Анвар Хамидович Миндубаевен ӵош верасько. Вуыло «Красная Звезда», «Можгасыр» заводъёсы, Можга «ТНТ»-е, военкоматэ, пинал дырзэ ортчытэм интыосы, куас базае, пумиськылэ егит спортсменъёсын. Яратоно ӵужанаезлэн-ӵужатаезлэн шайвылаз ветлэ. Можга улӥсьёс оско соин выльысь пумиськонзылы.

Василий Никитин

Карек-Серма гурт

 

Реклама
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 28 март 2018 - 21:20
    Жители села Ципья запустили белые шарики - Кемерово мы с тобой!
  • 20 март 2018 - 15:37
    Балтачта "Созвездие - Йолдызлык" фестивале талантларны барлый
  • Балтачта "Созвездие - Йолдызлык" фестивале талантларны барлый
  • Борнаклар елгасында бәйрәм
  • "Очрашуларны көтеп торабыз,әти-әни һөнәреннән үрнәк алабыз"
  • Йолдызлар “Йолдызлык”ка әзер
  • Балтач газчылары туган якка мәдхия җырлады
  • Балтач бистәсендә ярминкә
  • Пыжмара мәктәбе 100 еллыгын билгеләп үтте
  • ТР Мәгариф һәм фән министры Рафис Борһанов Чапшар күпфункцияле үзәгенндә булды
  • Балтач район Советының егерменче утырышында Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министры Рафис Тимерхан улы Борһанов катнаша
  • Район хуҗалыкларында үтә торган хисап җыелышларының чираттагысы "Уңыш"та булды
  • Балтачта 15 февральдә әфганчы-интернационалистлар көне билгеләп үтелде
  • "Татарстан чаңгы юллары"нда балтачлылар да зур активлык күрсәтте
  • "Смәел" җәмгыятендә эшләүчеләр 2017 елда башкарган эшләренә анализ ясарга җыелды...
  • Бүген “Кама” күмәк хуҗалыгында отчет-сайлау җыелышы булып узды. Анда районыбыз башлыгы Рамил Нотфуллин да катнашты
  • “Каймак-Тау”да онытылмаслык бәйрәм үтте
  • Көшкәтбашта февральдә дә чәчәкләр ата
  • Балтачның “Ак калфак”чылары быел кәсепчеләрне барлау эшенә керешә
  • Ветеран чик сакчылары Казан шәһәрендә хәрби-спорт темасына багышланган чарада катнаштылар
  • Кечкенә йолдызларыбыз "Йолдызлык"та сынала
  • Бассейн ачылды! Уррра!!!
  • Балтачта Бассейн ачылу тантанасы
  • Кариле китабын тәкъдим итү кичәсе
  • Балтачтагы "Дулкын" бассейны
  • Республиканың "Наз" хәйрия фонды Балтачның бертөркем баласына "Яңа ел тамашасы" бүләк итте
  • Балтачта җитәкчеләр ярышты
  • Район башлыгы Рамил Нотфуллин призына үткән көрәш ярышлары (1көн)
  • Норма урта мәктәбенең 100 еллык юбилей кичәсе
  • Балтач районында ЗАГС хезмәткәрләре хөрмәтләнде
  • Балтачта "Төнге чаңгы юллары" яңа сезонын ачты
  • 9 декабрьдә башкалада узган авыл хуҗалыгы ярминкәсеннән фоторепортаж
Ночной режим